środa, 8 czerwca 2016

Kapliczka św. Jakuba w Raciborzu

Wśród około 20 raciborskich kapliczek domkowych, ta obok posesji przy ul. Rybnickiej 37 wyróżnia się zarówno wiekiem jak i nietypowym patronem. Jest najstarszą zachowaną kapliczką domkową na terenie miasta. Zbudowana została, według Katalogu zabytków sztuki w Polsce, w II połowie XVIII w.,   dla prawdopodobnie starszej od niej figury św. Jakuba.

              Murowana z cegły, otynkowana. Postawiona na planie półkola z konchowym sklepieniem, kryta dachówką. Nad wejściem falisty szczyt z wnęką na figurkę wydzielony wygiętym ku górze gzymsem. Wewnątrz znajduje się polichromowana kamienna figura św. Jakuba. Przed nią ułożony  jest uszkodzony kroksztyn (osadzony w ścianie i  z niej wystający element architektoniczny podtrzymujący balkon, wykusz ganek itp.) w formie kartusza w rokokowym obramieniu z inskrypcją zawierającą nieczytelny chronostych.

            Niejasności budzi identyfikacja świętego. Katalog zabytków sztuki w Polsce (1967) mówi, że jest to św. Jakub Starszy. Z kolei Alicja Gałecka-Poduchowna w bardzo oszczędnym faktograficzne zestawieniu raciborskich kapliczek z 1997 stwierdza, że jest to św. Jakub Mniejszy przedstawiony jako apostoł i pierwszy biskup Jerozolimy. Co do stroju to jest to starożytny ubiór wschodniego duchownego wysokiej rangi tak jak go sobie wyobrażał środkowoeuropejski barokowy artysta czyli po prostu naiwnie zorientalizowany ubiór łacińskiego duchownego z jego epoki z dodaniem symboli kościoła wschodniego, np. krzyża patriarchalnego. Pod uwagę należy wziąć trzy osoby: apostoła Jakuba Starszego (Większego), apostoła Jakuba Młodszego oraz Jakuba Sprawiedliwego (brata Jezusa). Dwaj ostatni byli ze sobą często utożsamiani ale według współczesnych ustaleń patrystów to dwie odrębne osoby. Za pierwszego biskupa Jerozolimy uznaje się krewnego Jezusa - Jakuba Sprawiedliwego, który nie był apostołem. Należy rozumieć, że w książce o raciborskich kapliczkach chodzi właśnie o niego, a do opisu wkradły elementy z utożsamiania go z Jakubem Młodszym, który był apostołem. Problem w tym, że obaj święci nie byli nigdy popularni w kręgu łacińskim. Jakub brat Jezusa biskup Jerozolimy jest czczony głownie w kościołach wschodnich i tam występują jego częste wizerunki. Pojawienie się tego świętego w kapliczce w Raciborzu w XVIII w. jest nieprawdopodobne. Inaczej jest z apostołem Jakubem Starszym (Większym), znanym również jako Jakub Pielgrzym  lub Jakub z Compostelli, którego sanktuarium w Santiago de Compostela jest od średniowiecza jednym z największych europejskich miejsc pielgrzymkowych, a sam apostoł jednym z bardziej czczonych świętych w zachodnim kościele patronującym wielu świątyniom, również w Raciborzu. To ostatnie przesądza identyfikację. Rzeźba prawdopodobnie pochodzi z raciborskiego kościoła podominikańskiego pw. św. Jakuba Starszego i trafiła do kapliczki w związku z uaktualnianiem jego wyposażenia po pożarze w 1774 r.. To częsty los figur uznanych przy takiej okazji za zbędne w związku ze zmianą wystroju świątyni. W wybrzuszeniu na lewym biodrze postaci, na którym święty trzyma rękę można dopatrywać się jednego z atrybutów Jakuba Starszego czyli torby pielgrzymiej. Również forma kapliczki, zwłaszcza konchowe sklepienie jest prawdopodobnie odniesieniem do jednego z atrybutów św. Jakuba Większego - muszli.
Położenie kapliczki na mapie

 Bibliografia
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom VII: województwo opolskie, Zeszyt 13: powiat raciborski, Warszawa 1967, s. 53
  • Alicja Gałecka-Paduchowa, Kapliczki przydrożne ziemi raciborskiej, Katowice 1997, s. 9 i 34

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz