piątek, 17 marca 2017

Późnogotycka kapliczka słupowa w Tyńcu Małym koło Wrocławia

Kapliczka pokutna, Tyniec Mały gm. Kobierzyce pow.wrocławski
1. Kapliczka słupowa w Tyńcu Małym (fot. 2012)
Tyniec Mały (niem. Tinz bei Domslau, Klein Tinz) gm. Kobierzyce pow. wrocławski.

Na skwerze przed kościołem (na południowy wschód od niego) stoi piaskowcowa, późnogotycka (Degen, 1965, s. 305) kapliczka słupowa datowana przez Katalog zabytków sztuki w Polsce na XV-XVI w(Katalog ..., 1991, s. 149). Wcześniej stała  pod murem cmentarza kościelnego w okolicy bramy z tej samej strony kościoła (jeszcze w 2006 r.). Znajdowała się tam już w latach 30. XX w., a wcześniej na skwerze na północny zachód od kościoła (Degen, 1965, s 303 i 305). Nie wiadomo kiedy dokładnie następowały przeniesienia. W aktualnym miejscu stał wcześniej drewniany krzyż, widoczny już na pocztówce z początków XX w. (zdjęcie w galerii), do której zdjęcie zostało wykonane prawdopodobnie przed 1906 r. Na pocztówce tej nie ma jeszcze kapliczki przy murze cmentarza.

Kapliczka o wysokości 2,30 m wykonana jest z jednego bloku piaskowca. Czworoboczny filar został kiedyś wzmocniony żelaznymi obejmami. Wzmocnienia dokonano  przed  1936/37 r. gdyż informację o wzmocnieniu podaje K. Degen(Degen, 1965, s. 305), być może podczas przenosin kapliczki.  Zakończona dwuspadowo, z wnęką zamkniętą odcinkiem nieregularnego łuku. Piaskowiec mocno zwietrzały. W latach 30. XX w. we wnęce znajdował się, współczesny czasom, olejny obraz Matki Boskiej malowany na blasze(Degen, 1965, s. 305).

Kapliczka w Tyńcu Małym przedstawiana jest jako kapliczka pokutna (w przewodnikach, na stronach internetowych, stronach gminy czy nawet jej dokumentach urzędowych, jak np. ''Uchwała nr XIX/214/12 Rady Gminy Kobierzyce z dnia 25 maja 2012 r.w sprawie zatwierdzenia Sołeckiej Strategii Rozwoju dla wsi Tyniec Mały w Gminie Kobierzyce''). Pomimo sceptycyzmu zajmujących się historią prawa i archeologią prawną naukowców(Maisel, 1982, s. 164-166)(Dobrzyniecki, 2009, s. 7-21)(Dobrzyniecki, 2010, s. 32-37) praktycznie wszystkie monolitowe kamienne krzyże i kapliczki zaczęto, również w literaturze popularnonaukowej i krajoznawczej, zaliczać do pokutnych. Tymczasem ta "atrakcyjna" turystycznie kwalifikacja w odniesieniu do wielu obiektów jest nieprawdziwa, a co najmniej niepotwierdzona źródłowo lub badaniami archeologicznymi. Mogły to być również krzyże czy kapliczki wotywne, wystawione w dowód wdzięczności, czy dla upamiętnienia wypadku. Nawet krzyże czy kapliczki wystawione w związku z zabójstwem nie musiały być pokutnymi, czyli wystawianymi przez zabójcę w wyniku umowy kompozycyjnej (pojednawczej pomiędzy zabójcą a rodziną zabitego), lecz fundowane przez rodzinę zabitego. Nieraz były to latarnie zmarłych (Szymanów, Lubnów)(Adamska, 2006), zwłaszcza przy cmentarzach. Jedną  z przyczyn kłopotów z interpretacją tych zabytków jest to, że krzyże i kapliczki pokutne na terenie Polski występowały przede wszystkim na Śląsku i związane były z kręgiem dawnej niemieckiej kultury prawnej, która dotarła wraz z migracją osadników począwszy od XIII w., a wielowiekowa ciągłość kulturowa, w kontekście której istniały, została gwałtownie przerwana po II wojnie światowej. W związku z brakiem inskrypcji, źródeł i badań nie można stwierdzić intencji, w jakiej ufundowana została kapliczka w Tyńcu Małym.

Głowica kapliczki w Tyńcu Małym, kapliczka pokutna
2. Głowica kapliczki w Tyńcu Małym (fot. 2012)
Głowica kapliczki w Tyńcu Mały, kapliczka pokutna
3. Głowica kapliczki w Tyńcu Małym (fot. 2012)
Wzmocnienie filara kapliczki w Tyńcu Małym, kapliczka pokutna
4. Wzmocnienie filaru kapliczki w Tyńcu Małym (fot. 2012)
Tyniec Mały pocztówka z początku XX w.
5. Pocztówka z pocz. XX w. 

Bibliografia

* Degen, Kurt. Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau. Frankfurt: Weidlich, 1965, rys. s. 303 i s. 305 (zestawienie dotyczy inwentaryzacji przeprowadzonej w latach 1936-1937).
* Adamska, Dagmara. O wołowskim staroście Janie von Debitsch w świetle źródeł archeologicznych, ikonograficznych i pisanych. W: Mundus hominis - cywilizacja, kultura, natura. Wokół interdyscyplinarności badań historycznych. Wrocław: 2006, s. 515-523.
* Dobrzyniecki, Arkadiusz. Dlaczego nie - pokutne? Problem funkcji kamiennych krzyży na Ziemi Świdnickiej.  W: Rocznik Świdnicki Tom 37, 2009. Świdnica: Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej, 2010, s. 7-21.
* Dobrzyniecki, Arkadiusz. Krzyże i kapliczki przydrożne ziemi złotoryjskiej - historia pewnego mitu. W: Pomniki Dawnego Prawa. 11-12, wrzesień-grudzień 2010, s. 32-37.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom IV Zeszyt 2 Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice. Warszawa: 1991, s. 149 (inwentaryzacja przeprowadzana w latach 1977-1980).
* Maisel, Witold. Archeologia prawna Polski. Warszawa: PWN, 1982, s. 164-166.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz