wtorek, 21 marca 2017

Monolitowy kamienny krzyż w Bogunowie gm. Żórawina pow. wrocławski

Krzyż kamienny, pojednania, Bogunów gm. Żórawina
Kamienny krzyż monolitowy w Bogunowie (fot. 2012)
Bogunów (niem. Bogenau), gm. Żórawina,  w powiecie wrocławskim.

Krzyż kamienny z granitu. Utrącone jedno ramię. Według katalogu zabytków sztuki w Polsce krzyż średniowieczny(Katalog..., 1991, s. 7).Tabliczka na murze obok krzyża firmowana przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i PTTK Bractwo Krzyżowców głosi, że jest to ''Krzyż pokutny XIV-XVI w., stawiany przez zabójcę na miejscu zbrodni'', co jest informacją niepopartą źródłami ani badaniami archeologicznymi i opiera się na nieuprawnionym przekonaniu, że wszystkie stare kamienne monolitowe krzyże, są krzyżami pokutnymi. Ta naciągana teoria powstała wskutek niepodjęcia badań nad tematem umów kompozycyjnych i krzyży czy kapliczek pokutnych przez historyków prawa. Zabytki te zainteresowały natomiast krajoznawców praktyków, którzy w dążeniu do uatrakcyjnienia terenów, które reprezentują, stworzyli  romantyczną mitologię krzyży pokutnych, pojednań pod tymi krzyżami, wykuwania ich własnoręcznie przez zabójców i wszystkim starym kamiennym monolitowym krzyżom przypisali bez żądnych badań tak atrakcyjne turystycznie przymioty.

Szkic M. Hellmicha 1923, krzyż pokutny, pojednania Bogunów
Szkic M. Hellmicha 1923,
Z rysunku Maxa Hellmicha wynika, że krzyż ma formę krzyża łacińskiego(Hellmich, 1923, s 24(7). Hellmich podaje też wysokość - 162 cm, czyli o 30 cm więcej niż dziś(Hellmich, 1923, s. 24(7). Dokładnie te same wymiary, pomijając grubość podaje Kurt Degen w zestawieniu zabytków powiatu wrocławskiego opracowanym na podstawie inwentaryzacji z lat 1936/37(Degen, 1965, s. 34).
Krzyż jest przez mieszkańców wsi bielony corocznie wraz z drzewami. Kiedyś (przełom XX i XXI w.) był też ogrodzony zużytymi oponami.

Obłamanie ramienia nastąpiło w nieustalonym czasie ale przed latami 20. XX w. W takim stanie przedstawił go na szkicu Max Hellmich(Hellimich, 1923, rysunek Tablica 1(1)). Nie ma żadnych informacji na temat przemieszczania krzyża.

Krzyż stoi w centrum wsi, przy głównej drodze, po lewej stronie jadąc w kierunku Węgier, przed murem dawnych zabudowań dworskich, na ich granicy z posesją nr 21.  Położenie na mapie.

Informacje
Materiał Forma Inskrypcja Wiek Aktualne miejsce
Granit Krzyż łaciński Brak Późne Średniowiecze In situ?
Wymiary
Wysokość Szerokość Grubość
Hellmich, 1923 162 cm 67 cm 10 cm
Degen, 1936/1937 162 cm 67 cm
Pomiar własny, 2012 130 cm 70 cm 10 cm

Bibliografia

* Degen, Kurt. Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau. Frankfurt: Weidlich, 1965, s. 34.
* Hellmich, Max, Steinerne Zeugen mittelalterlichen Rechtes in Schlesien. Steinkreuze, Bildstöcke, Staupsäulen, Galgen, Gerichtsstische. Liegnitz: 1923, s. 24(7).
* Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom IV Zeszyt 2: Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice. Warszawa: 1991, s. 7.
* Milka, Józef.  Kamienne pomniki średniowiecznego prawa. Wrocław: 1979 - podaje, że krzyż znajduje się przy kościele (w miejscowości nie ma kościoła).
* Steller, Walther. Steinkreuze und Erinnerungsmale in Niederschlesien. W: Mitteilungen der Schlesischen Gesellschaft für Volkskunde. Breslau: 1934.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz